Ineens was ik rechtbankverslaggever, zonder soepele heupen

Vrijdagochtend, kwart voor acht. Bij de rechtbank in Oranjestad staan al ruim twintig mensen te wachten. Voor het gebouw staat een groot beeld van Vrouw Justitia: geblinddoekt en met een weegschaal in haar handen. De zon weerkaatst in de koperen schalen. De deuren van de rechtbank gaan open en de netjes geklede mensen gaan een voor een naar binnen. Aan de balie zit een man achter glas. Via een gleufje laten de bezoekers zwijgzaam hun paspoort zien. Ze lopen door een scanapparaat en hun tassen verdwijnen in kluisjes. ‘En u bent?’ vraagt de man aan mij. Zijn holle stem dringt door een paar gaten in het glas naar buiten. ‘Van de krant’ zeg ik, een beetje overvallen door zijn vraag. ‘U komt verslag doen voor de krant?’ herhaalt hij. ‘Ja’, zeg ik en bedenk in een fractie van een seconde dat ik niks bij me heb om dat te bewijzen. Ik wacht op een antwoord, maar zijn stem komt niet meer door de gaten. Met zijn hand maakt hij een beweging dat ik door kan lopen.

Omdat ik van de pers ben word ik naar een stoel vooraan in de rechtszaal gewezen. Door de plotselinge koelte van de airconditioning krijg ik kippenvel op mijn armen. De zaal is redelijk klein en opvallend strak en modern vormgegeven. De formaliteit die het uitstraalt steekt sterk af met alles wat ik tot dan toe op Aruba heb gezien. Met mijn nek helemaal naar achteren gebogen verbaas ik mij over het hoge plafond waar tientallen lichtspotjes branden. ‘Wat kost het wel niet om zo’n ruimte te koelen?’ denk ik. Terwijl mijn hoofd weer langzaam recht op mijn romp rolt, schrik ik op. Iedereen in de rechtszaal is gaan staan en in mijn ooghoek komen drie mensen in toga aanlopen. Ik schiet omhoog, hoop dat niemand heeft opgemerkt dat ik me niet aan de etiquette hield. Ik sta nog geen drie seconden duizelig overeind als de rest van de mensen in de zaal weer gaat zitten. De toga’s schuiven hun stoelen aan en het valt me op dat er achter hen een levensgroot staatsieportret van koning Willem-Alexander hangt.

Vonnis 

Het is inmiddels kwart over acht. Een zijdeur gaat open en er komt een grote, gespierde man met een hoekig hoofd en een klein staartje de rechtszaal in lopen. Zijn handen zijn geboeid. Ook om zijn enkels zitten metalen ringen waardoor zijn voeten slechts een halve meter uit elkaar kunnen. Aan zijn arm wordt hij vastgehouden door een bewaker die nog groter is. Het is een indrukkend gezicht vanaf de plek waar ik zit, ongeveer vier meter bij de verdachte vandaan.

De man gaat zitten en zijn handboeien worden losgemaakt. De rechter begint aan het uitspreken van zijn vonnis: ‘We zijn hier bijeen voor de uitspraak in de zaak van deze meneer. Ik acht bewezen dat u in het bezit was van een vuurwapen en daarmee op twee personen in een auto heeft geschoten. Ik veroordeel u voor poging tot moord, met een celstraf van vijf jaar.’ De zojuist veroordeelde man zit met zijn handen in elkaar gevouwen, alsof hij de handboeien nog voelt. Bij de laatste woorden van de rechter laat hij zijn hoofd tussen zijn schouders vallen. Hij zegt niks. Als de bewaker zijn kant op loopt steekt hij automatisch zijn polsen uit. De handboeien gaan om en de mannen verdwijnen door dezelfde deur als dat ze gekomen zijn. Tien minuten, maximaal. Zoveel had de rechter nodig om zijn uitspraak te doen. De tien minuten vallen in het niet bij de tijd die de man het hoekig hoofd achter de tralies zal doorbrengen. 

Zedenzaak

Voor het eerst in mijn leven doe ik verslag vanuit de rechtbank. De zedenzaak, tot in detail besproken, gaat me niet in de koude kleren zitten. Volgens de aanklacht hadden de twee verdachten seks met een dronken vrouw, die ze vervolgens midden in de nacht naakt, alleen en bewusteloos achterlieten. Het verhaal doet me meteen denken aan dat van Natalee Holloway, al lijken de twee verdachten allerminst op Joran van der Sloot. Ze zitten recht voor me, gelaten en stil. Ze zien er jong uit. Een van hen heeft een bliksem in zijn kortgeschoren zwarte haren. ’s Middags google ik hun namen en vind foto’s, facebookberichten, hun positie in het voetbalteam en doelpuntensaldo. Ook vind ik een artikel over die bewuste avond waarvoor ze terecht staan. Als je op Aruba in het nieuws bent, vanwege iets crimineels of juist het winnen van de jackpot, kom je altijd met naam en foto in de publiciteit. De onverbloemde details van wat de jongens met de vrouw hebben gedaan dansen door mijn hoofd. Tegelijkertijd staar ik naar hun foto’s en geboortedatum op het internet. Deze zaak zal ze voor altijd achtervolgen.

Caribische heupen

Het is zeven uur ’s avonds en de zon gaat net onder. Het is tijd om een belofte waar te maken. Ik trek de deur van de danszaal open en direct slaat er een koude wind in mijn gezicht. We lopen de binnen, waar zeker vier airconditioners op maximale stand blazen. Nog veel heftiger dan in de rechtszaal gaan nu al mijn haartjes overeind staan. ‘21’ staat er in rode digitale letters op de witte blazers. Het bloed trekt uit mijn vingers en tenen en mijn zomerjurk voelt veel te bloot. Na bijna anderhalve maand toeven in temperaturen tussen de 30 en 40 graden lijkt 21 graden wel een koelkast.  Gefascineerd door de reactie van mijn eigen lijf begin ik aan mijn eerste officiële salsales. 

Het klasje bestaat uit meer Arubanen dan Nederlanders, iets wat ik niet had verwacht. Dansen en eten; dat zijn de heilige grondbeginselen hier op Aruba. Beiden worden er van jongs af aan met de paplepel ingegoten. Even ben ik opgelucht dat ook Arubanen blijkbaar een salsabeginnerscursus nodig hebben. Na de eerste oefening is dezelfde opluchting als sneeuw voor de zon verdwenen. Hun bewegingen zijn meteen soepel en zwoel. De basispasjes die we zojuist hebben geleerd moeten we op muziek in de praktijk brengen. Sterke mannenarmen leiden elegante vrouwenbenen over de dansvloer. Terwijl ik het ritme meetel in mijn hoofd, maakt mijn lichaam asymmetrische bewegingen. ‘Niet te veel denken, je moet het voelen’. De handen van de salsadocent pakken mijn koude vingers. ‘Niet huppelen, probeer op de grond te blijven. Doe mij maar na.’ Terwijl ik mijn Nederlandse lijf in de spiegels zie ploeteren, dansen de Arubaanse 'beginners' de sterren van de hemel.

Ik weet wel wat ik dit jaar voor mijn verjaardag vraag: Caribische heupen!

Ingehaald door de werkelijkheid

In de branding springt een jongetje. Het water spat op tegen zijn tengere beentjes. De zon en de druppels laten zijn melkchocoladebruine huid onophoudelijk glanzen. Vanaf het strand schat ik hem een jaar of zes. Het elastiek van zijn zwembrilletje duwt de korte vlechtjes op zijn hoofd omlaag, maar ondanks dat wil zijn eigenwijze kroeshaar dansen, net als zijn beentjes. Het jongetje ziet hoe een pelikaan een snoekduik maakt. Zijn grote ogen kijken opgeschrikt. Dan buigt hij voorover, strekt zijn armen vooruit. Hop, hij springt het water in en schreeuwt: “Ik ben een zeevogel, kijk mam, ik ben een zeevogel!”. Zijn moeder glimlacht vanaf het strand. “Kijk dushi, daar is je zwemmeester al”, roept ze. Een grote man met zwembanden onder zijn arm loopt naar de branding en pakt het jongetje bij z’n hand. Samen gaan ze naar een vlonder op de zee, waar zijn zwemles begint. 

Mijn ogen willen niet loskomen van het kleine, dartelende geluk, maar mijn beeld vertroebelt. Bij elke levendige beweging die het jongetje maakt, zie ik Aylan voor me: het driejarige Syrische jongetje dat met zijn gezicht levenloos in het Turkse zand lag. Hij had zich overgegeven aan de vernietigende kracht van de zee. Hij had de strijd verloren, terwijl het onbezorgde zeevogel-jongetje voor mijn neus het water met zijn ledematen leert temmen. Beiden raakten met hun voetjes het zachte zand en de zoute zee, maar er was een wereld van verschil.

Stratis

De beelden, de foto’s, de verhalen van de duizenden vluchtelingen wereldwijd bereiken mij via alle kanalen. Ik open mijn Facebook en stuit via via op een bericht van de Griekse Stratis, die op het eiland Lesbos mensen uit het water redt met kleine bootjes. ‘Stratis’, lees ik hardop. Er komen levendige herinneringen boven. 

We zitten in een Jeep met een grote, stoere man aan het stuur. Hij is de gids, al jaren. In een scherpe bocht geeft hij extra gas. We scheuren over een weg door een adembenemend mooi landschap. Achter ons zie ik één grote stofwolk. ‘Let me take you to my favorite place on the island’, zegt hij tegen ons. We rijden een berg op, tot aan de top. Er staan tientallen zendmasten, het uitzicht reikt tot aan de zee en verder. De tot dan toe uitbundige Stratis is stil. Hij gaat op een punt buiten de afzetting zitten en kijkt de komende vijftien minuten voor zich uit, zegt geen woord. Hij fascineert me, net als het mooie eiland. We stappen weer in de Jeep en rijden naar een picknickplek. Terwijl de dan 19-jarige ik in een tomatensalade prik, vraagt hij onverwachts: ‘Leg eens uit, waarom ben je in hemelsnaam vegetariër?’  

Stratis, al jaren de goedgehumeurde toeristengids op zijn geliefde Lesbos, redt nu met andere vrijwilligers vluchtelingen uit zee. Ik kijk op van mijn scherm, even was ik vergeten waar ik ben. Palmbomen wuiven, het zand is elke keer weer verbluffend wit, de zee onophoudelijk blauw. Er spelen kinderen in het water, cocktails staan koud onder de parasol, meisjes maken selfies; de werkelijkheid lijkt zo eindeloos ver weg. 

Venezolanen

Maar schijn bedreigt. Ook op Aruba spelen soortgelijke verhalen zich af. Op nog geen dertig kilometer afstand voltrekt zich in Venezuela een economische crisis, met dalende inkomens, werkloosheid, voedseltekorten en sociale spanningen als gevolg. Het afgelopen jaar hebben veel Venezolanen hun heil op Aruba gezocht. In het eerste kwartaal van 2015 kwamen er al bijna 38.000 meer Venezolanen dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar (bron: NRC). Enorme aantallen voor een eiland zo groot als Texel en een inwoneraantal van 110.663 (2014). Op een toeristenvisum of met kleine vissersboten maken de Venezolanen de oversteek. Honderden werken illegaal in de horeca en toeristensector. 

De Arubaanse maatregelen zijn onlangs aangescherpt. Op de luchthavens wordt strenger gecontroleerd op Venezolanen en het doel van hun reis. Wie door kunnen lopen zijn de toeristen, die een reis naar het Caribische eiland kunnen betalen. Ze kijken naar de zee door gepolariseerde glazen, drinken cocktails door een rietje en maken foto’s van zichzelf. ’s Nachts zijn de buiken vol en de glazen leeg, twee weken later de kassa's gevuld en de toeristen weg. 

Ik wilde een leuk, vrolijk en vermakelijk verhaal schrijven, over het zomerse leven op een tropisch eiland, over de Amerikaanse aardbeien in de supermarkt die onnatuurlijk groot en zoet zijn, over dat Arubanen, zittend voor hun huisjes, altijd terug zwaaien, over dat ik de per ongeluk bestelde bacon aan een hond gaf, over dat ik de eerste uitzending van Heel Holland Bakt niet terug kan kijken in dit Caribische deel van het Koninkrijk der Nederland, over dat ik net als het zeevogel-jongetje een snoekduik in de zee had gemaakt. Maar ik werd ingehaald door de werkelijkheid, omdat ik ook Aylan had kunnen zijn.

Boven- of onderwaterwereld?

Met zout op mijn lippen neem ik een flinke teug zeelucht. Via een plastic buisje vullen mijn longen zich. Ik ben omringt door duizenden kleine, grijsblauwe visjes. Roerloos drijf ik aan het wateroppervlakte en kijk door een glazenbril naar de kring van vis waarin ik mij begeef. Hun bolle ogen turen strak naar de bewegingen die hun soortgenoten maken. Als ik plots met mijn flipper zwaai, schieten de visjes als één groot zeebeest weg.

Onder mij zit alleen nog een enorme zeester op een rots geplakt. Ik neem weer een flinke teug zuurstof om een duik naar de zeebodem te maken. Met mijn onderarm probeer ik de zeester op te meten, maar het water vertekent. ‘Groot’, constateer ik en beweeg me weer naar het wateroppervlakte, waar de zon fel doorheen priemt en op mijn schouders brandt. Bevrijd van het silicone mondstuk haal ik een paar keer diep adem. Er zit een dikke pelikaan naast mij op het water. Zijn kraalogen kijken ongehinderd naar de zee, waarin zijn maaltijd rondjes zwemt.

Ondanks dat zijn leefgebied wordt verstoord door witrode schouders, felgekleurde badkleding en plastic buisjes die boven water uitsteken, vindt de pelikaan de Arubaanse onderwaterwereld interessanter dan de wereld erboven. Ik kan hem geen ongelijk geven. Onder het azuurblauwe wateroppervlakte schuilt een ongerepte wereld, iets wat je over het eiland nauwelijks kan zeggen. In de jaren '60 van de vorige eeuw ontwikkelde het toerisme op Aruba zich in vogelvlucht. De authentieke huisjes en andere historische gebouwen, onder andere uit de koloniale tijd, werden afgebroken om vervolgens hotels, restaurants, casino’s  en bars te laten verrijzen. En met succes. Jaarlijks komen er bijna anderhalf miljoen toeristen voor de parelwitte zandstranden, de wuivende palmbomen en de onophoudelijke zon. 

Een beetje pijn doet zoiets een historicus wel. Ik denk terug aan een fotocollage die ik zag op het toilet van een lunchroom. Brede straten en statige gebouwen die doen denken aan de koloniale bouwstijl die in Suriname nog altijd terug te vinden is. Hollandse huisjes met een puntdak op een rij. Paarden en wagens, vrouwen in jurken met kante paraplu’s. 1946 staat in het foto-onderschrift. Terug aan tafel kijk ik door het raam naar de straat die ik zojuist in zwart-wit zag. ‘Wilhelminastraat’, alleen het naambordje verraad het verleden nog. 

Wilhelminastraat, Oranjestad. Foto: geheugenvannederland.nl

De pelikaan heeft inmiddels beet. Niet lang nadat hij was opgevlogen, maakte hij een snoekduik in het water. Tevreden dobbert hij nu rond, zijn reusachtige snavel naar beneden houdend, om het overtollige zeewater weg te laten lopen. In een fractie zie ik nog een grijszilver visje spartelen. De snavel gaat omhoog en een bobbel glijdt door zijn lange witte nek naar beneden. Met zijn maaltijd koud achter de kiezen, gaat hij opnieuw in startpositie en tuurt onophoudelijk naar de zee.

Het toerisme bracht Aruba rijkdom en vernietiging tegelijk. ‘Kijk’, zegt de man van het nationaal park, en hij wijst naar twee grote platen aan de muur. ‘Zo zag het eiland er in de jaren '40 uit, net na de Tweede Wereldoorlog’. Ik zie een groengrijze foto, zonder noemenswaardige afwisseling. ‘En zo ziet Aruba er nu uit’, de man wijst naar de afbeelding waarop oneindig veel lichtgekleurde daken te zien zijn. Opvallend is het enige groengrijze stipje, aan de oostkant van het eiland. ‘We moesten dit nationaal park wel oprichten, anders hadden onze kinderen en kleinkinderen nooit geweten hoe Aruba eruit zag. Dan waren er nu overal hotels.’

Dat groengrijze stipje op de kaart blijkt een uitgestrekt, beschermd gebied waar bijzonder gekleurde vogels, slangen en zeldzame salamanders leven. Een Jeep met 4x4 wielaandrijving is nodig om bij de natuurlijke poel te komen, een van de schatten van het park. De poel is een afgesloten watertje tussen de rotsen, direct achter de ruige oceaan. ‘Zwemmen op eigen risico’ zegt het bordje, maar wij bedenken ons geen moment. Terwijl het witte schuim van de kolkende golven over de rotsen in de poel stroomt, klimmen wij het water in. Op de randwanden zitten krabben van een formaat dat ik nog nooit heb gezien. Hun ruggen zijn blauw met oranje en hun scharen zwaaien tijdens het lopen onrustig heen en weer. Mijn verstand wil inhouden, maar de adrenaline wint en ik spring het water in. De krabben zijn nu op ooghoogte en door het kraakheldere water zie ik zee-egels op de rosten zitten. Ik voel dat de poel zo diep is dat ik niet kan staan. De paniek wil toeslaan, maar dan hoor ik een dreigend gerommel achter mij. Een kolkende golf breekt op de rotsen. Een regen van zeewater en wit schuim komt achter de rots vandaan als een stortbui over ons heen. Het lukt me niet om een schreeuw te onderdrukken. De angst maakt plaats voor een overweldigend gevoel. Ik knijp m’n ogen dicht en voel het zoute water met geweld op mijn gezicht kletteren. Nooit eerder heb ik kracht van de natuur van zo dichtbij meegemaakt.

Het is woensdagavond, zes uur. De zon begint langzaam te zakken en op een van de meest noordelijke strandjes van het eiland heeft zich een kleine mensenmassa verzameld. Nieuwsgierig kijken ze naar een met balken afgezet stukje zand, hun camera’s in de aanslag. Vannacht is hier een schildpaddennest uitgekomen. Drie vrijwilligers van de Turtle Watch arriveren. Ze komen het nest uitgraven om te zien hoeveel eieren er zijn uitgekomen en of er nog kleine schildpadjes zijn die niet op eigen houtje het honk hebben kunnen verlaten. Onder het rulle zand komen nog negen schildpadjes vandaan, de één wat levendiger dan de ander. Op vijftig centimeter diepte zit de laatste, half in het ei. Wanneer de vrijwilligster het witte omhulsel van hem aftrekt, beginnen zijn pootjes direct te spartelen.

Het is inmiddels zeven uur, de zon gaat onder. De ongeduldige schildpadjes zitten in een emmer met een handdoek erover heen. Om niet meteen als prooi te eindigen, mogen ze er pas uit als de pelikanen het jagen staken. Als de laatste pelikaan het voor gezien houdt, waggelen de kleine beestjes bijna 24 uur later dan hun broertjes en zusjes uit het nest richting de zee. Als ze de heuvels van de voetafdrukken in het zand hebben overwonnen, komen ze eindelijk bij de branding. Tegen de eerste golf zijn we nog niet bestand. Door de kracht van het water rollen ze over het strand. Maar met de terugtrekkende beweging van de golf worden ze meegenomen en automatisch maken ze zwembewegingen. Nog een paar keer komen hun kopjes boven water om lucht te happen en dan verdwijnen ze net als de zon uit het zicht.

Misschien ben ik het toch niet helemaal eens met de pelikaan. Misschien is de Arubaanse bovenwaterwereld wel net zo interessant als de onderwaterwereld. Je moet alleen door het toeristische glazuur heenbijten.